سندروم ایکس شکننده (فرژایل X) گسترش تکرارهای سه تایی در ژن FMR1

24 می 2018

سندروم X شکننده شایع ترین شکل عقب ماندگی ذهنی است که به علت افزایش تعداد تکرر سه تایی CGG در قسمت ۵ ژن FMR-1 واقع در Xq27.3 ایجاد می گردد و بوسیله جزایر CpG متیله شده تشخیص داده می شود. زمانی علائم در فرد دیده می شود که تعداد تکرارهای CGG به ۶۰۰ جفت باز (۲۰۰ تکرار) برسد. وجود ۶۰ تا ۲۰۰ تکرار حالت Premutation  را در بیمار نشان می دهد. اصطلاح Full mutation  زمانی بکار می رود که فرد در بررسی ساترن بیش از ۲۰۰ تکرار داشته باشد. تعداد تکرارها از نسلی به نسل بعدی افزایش می یابد.

جهت تعیین تکرارها از دو روش PCR و Southern  Blot analysis  که مکمل یکدیگر هستند استفاده می شود. در روش ساترن وجود Premutation و Full mutation و اندازه تقریبی آن، متیله شدن ژن یا موزائیسم بودن آن مشخص می گردد. با روش PCR تعداد واقعی تکرارها در فردی با سایز طبیعی زن مشخص می گردد. تشخیص پیش از تولد در مادرانی که تست، ناقل بودن آن ها را تائید کرده است، انجام می گردد.

معرفی بیماری:

سندرم X شکننده شایع ترین شکل عقب ماندگی ذهنی مادرزادی است که تا کنون شناسایی شده است . سندرم X شکننده نوعی نقص در کروموزوم X بوده و علائم آن بوفور مشاهده می شوند، و در آقایان خیلی خیلی شدیدتر از خانمهاست. در افراد طبیعی، ژن FMR1 بطور پایدار از والدین به فرزند منتقل می گردد . با این وجود، در افراد مبتلا به Xشکننده، نوعی جهش در یکی از پایانه های ژن ایجاد می شود، که شامل نوعی توالی تکراری CGG تقویت شده است. بیماران مبتلا به سندرم شکنندهX تعداد ۲۰۰ کپی یا بیشتر از توالی تکرار شونده CGG دارند. گستره وسیع این توالی تکرار شونده به این معنی است که ژن FMR1 بیان نمی شود، بنابر این پروتئین FMR1 نیز ساخته نمی شود. هرچند عملکرد پروتئین FMR1 در سلول مشخص نمی باشد، اما مشخص شده است که به RNA متصل می شود.

علائم و نشانه های سندرم  X شکننده :

بسیاری از افراد با سندرم X شکننده، ناتوانی در هوش و یادگیری دارند. این مشکلات از اختلالات یادگیری خفیف تا عقب ماندگی شدید می تواند متغییر باشد. نوجوانان و بالغین با سندرم X شکننده گوش های بزرگ، صورت دراز با چانه ایی برجسته دارند. مشکلات وابسته به این سندرم شامل عفونت گوش، کف پای صاف، انعطاف پذیری و سستی بیش از حد مفاصل و انواع مشکلات استخوانی است. بیشتر کودکان با سندرم  X شکننده دچار مشکلات رفتاری هستند. این افراد ممکن است از موقعیت جدید بترسند یا دچار اظطراب شوند. بسیاری از کودکان بخصوص پسرها مشکلات تمرکز کردن و توجه کردن دارند و حتی ممکن است پرخاشگر باشند. اغلب پسران مبتلا به سندرم  X شکننده، مشکلات زیادی در رابطه با صحبت کردن و تکلّم دارند. آنها ممکن است اغلب در صریح و واضح حرف زدن دچار مشکل یا مبتلا به لکنت زبان باشند و یا حتّی قسمتی از کلمات را حین حرف زدن جا بگذارند. آنها همچنین زمانیکه با دیگران صحبت می کنند دچار مشکلات درکی هستند برای مثال: اختلال در درک تن صدا و لحن فرد گوینده، دختران معمولاً مشکلات حاد در زمین صحبت کردن و تکلّم ندارند.

تشخیص بیماری:

مرحله اول: خونگیری از فرد بیمار
 
مرحله دوم: تشخیص ناقلین بر روی مادر (خواهران فرد بیمار) و تایید جهش ژنی بیماری زا
 
مرحله سوم: نمونه گیری از جنین در هفته ۱۰ حاملگی. این نمونه گیری در هفته۱۰ حاملگی از پرزهای جفتی (CVS) توسط متخصص زنان یا رادیولوژیست انجام میشود.

 

ارسال شده در مولکولی توسط دکتر سمیرا ساعی‌راد | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,