بیماری فیبروز سیستیک ؛بررسی جهش های شایع در ژن CFTR

20 می 2018

فیبروز سیستیک بیماری ارثی است که سلول های تولیدکننده موکوس، عرق، بزاق دهان و ترشحات دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار می دهد. اینگونه ترشحات معمولا بصورت لایه هایی نازک سطح مخاط بدن را پوشش می دهند، در حالی که در بیماران به علت نقص ژنتیکی این ترشحات بصورت ضخیم تر و چسبناک تر است. نقص در ترشحات باعث اختلالات شدید تنفسی و سوء تغذیه می گردد.

نشانه‌ها:

CF بطور کلاسیک در اوایل کودکی تظاهر می‌کند، هر چند تقریباً ۴ درصد بیماران در بزرگسالی تشخیص داده می‌شوند. ۱۰ تا ۲۰ درصد بیماران در بدو تولد با ایلئوس مکونیوم تظاهر می‌کنند و سایرین با شکایات تنفسی مزمن یا نارسایی رشد، یا هر دو در سنین بالاتر مراجعه می‌کنند. پیشرفت بیماری ریوی، عامل اصلی تعیین‌کننده ابتلا و مرگ و میر است. اکثر بیماران به علت نارسایی تنفسی بین ۳۰ تا ۴۰ سالگی فوت می‌کنند. شایع‌ترین علایم بیماریمربوط به درگیری دستگاه تنفسی است؛ این علایم شامل سرفه همراه با خلط، خس خس سینه و عفونت ریه‌ها می‌باشد در مواردی سینوزیت و پولیپ‌های بینی نیز مشاهده می‌شود. سایر علایم بیماری عبارتند از: دل دردهای عود‌کننده، کاهش وزن، اختلال در گوارش غذا، انسداد روده، تهوع و استفراغ، اسهال چرب، نارسایی در رشد و درگیری کبد.

درمان طبی:

به دلیل بروز عفونت‌های باکتریایی مزمن و کشنده در راه‌های تنفسی کنترل عفونت و حفظ عملکرد تنفسی مطلوب کلید اصلی درمان است. دارو درمانی در این بیماران شامل موارد زیر است:

  • آنتی بیوتیک‌ها به منظور پیشگیری از عفونت استفاده می‌شوند.
  • داروهای گشادکننده برونش برای باز نگه داشتن مسیرهای تنفسی استفاده می‌شود.
  • از کورتون‌ها به منظور کاهش التهاب در سیستم تنفسی استفاده شود.
  • برحسب نیاز از آنزیم‌های پانکراس (لوزالمعده) برای کاهش مشکلات گوارشی استفاده می‌شود.
  • مکمل‌های ویتامین‌های محلول در چربی برای بیمار تجویز می‌شود که معمولاً به صورت روزانه مصرف می‌شود.

زمانی که کودک در بیمارستان بستری است یا در موارد بیماری ریوی پیشرفته برای پیشگیری از کمبود اکسیژن ممکن است اکسیژن درمانی انجام شود.

  • فیزیوتراپی سینه برای خارج کردن ترشحات به صورت روزانه باید انجام شود بنابراین آگاهی والدین از ورزش‌ها و تمرینات تنفسی در این رابطه بسیار مهم است. این تکنیک میتواند مشکلات تنفسی بیمار را به حداقل رسانیده و طول عمر بیمار را افزایش دهد.این تکنیک‌ها شامل تمرینات تنفسی، تحریکات سرفه مؤثر و تمرینات هوازی است، که هر کدام متناسب با شرایط فرد، از زمان تشخیص تا پایان زندگی، توسط متخصص فیزیوتراپی تجویز و اجرا می‌شود و به والدین نیز آموزش داده می‌شود.

در موارد پیوند ریه نیز تکنیک‌های خاص فیزیوتراپی وجود دارد که بحث در این باره از حوصله این مطلب خارج است. یک فیزیوتراپیست بیمار مبتلا به CF مدام با این فرد در ارتباط است و بیشتر از هر گروه درمانی دیگری در جریان روند درمانی اوست؛ از این رو باید توجه داشت که این فرد مدیریت روند درمانی را تا حدودی در اختیار خانواده قرار می‌دهد تا با توصیه‌های وی، والدین بیمار از درمان‌های مختلف آگاهی یابند.

در موارد بسیار نادری نیاز به پیوند ریه ممکن است وجود داشته باشد، پیشرفت‌هایی نیز در زمینه ژن درمانی انجام شده‌است که هنوز نتایج کاملاً موثقی در این زمینه وجود ندارد.

اگر چه درمان طبی پیشرفت بیماری ریوی را آهسته می‌کند، تنها درمان مؤثر برای نارسایی تنفسی در CF، پیوند ریه است. جایگزینی آنزیم‌های لوزالمعده و مکمل ویتامین‌های محلول در چربی، سوء جذب را بطور موثری درمان می‌کند. به هر حال به علت افزایش نیازهای کالریک بدن و بی‌اشتهایی، بسیاری از بیماران به مکمل‌های کالری هم نیاز دارند. اکثر بیماران به مشاوره وسیع جهت مواجه با آثار روانی ابتلا به نوعی بیماری مزمن کشنده نیز احتیاج دارند.

روند انجام تست:

مرحله اول:
DNA از خون لخته نشده ب روش Salting out  استخراج می شود. ۳۳ جهش و حذف که در زیر به آنها اشاره شده است به روش Reverse hybridization مورد بررسی قرار می گیرند:

 

F508del,I507del,218delA,R1162X,R117H,3120+1G→A, R347P,G85E,3876delA,G542X,G551D,R553X,R560T,S549R,A455E,R347H,107delT,S549N,V520F,3659delC,W1282X,3905ins T,N1303K,P334W,2183AA→G, 3849+kbc→T,II48t,621+G→T,1717-1G→A,1898+1→A,2789+5G→A,394delTT

 

مرحله دوم:

در صورت منفی بودن جواب یا Heterozygote بودن فرد مبتلا، با استفاده از روش sanger sequencing میتوان کل ژن CFTR  را مورد بررسی قرارداد.

 

ارسال شده در مولکولی توسط دکتر سمیرا ساعی‌راد | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,